21 Günde NLP / 13.Gün

13. Gün

Uysallaşan Zaman

Bu ünitenin içerdiği konular:

  • Kodlama Zamanı
    • Zaman ve Farklı Kültürler
    • Belli Bir Zaman ve Tam Zaman
    • Zaman Çizgisini Belirleme Şekli

Bir dizi NLP yazarı ve eğitimcisi, zamanla deneyimlerimizi kaydetme ve depolama şeklimizi tarif etmek için “zaman çizgisi” kavramını kullandılar. Davranışlarımız ve kendimizi tanımlama şeklimiz geçmişteki deneyimlerimize; yani  hatıra koleksiyonumuza dayanır. Bu zaman-mekan deneyimleri bizi dünyada eşsiz kılar.

Bilinçlilik ve kişilik olarak adlandırdığımız şeyleri bize verir. Deneyimlerimiz tabii ki zaman içerisinde gerçekleşir ve son hatıralarımız kadar yaşlıyızdır. Aynı zamanda bazen de geleceğe bakarız. Böylece bir insanın zaman çizgisi deneyimlerin bu kendine has kronolojisini gösterir. Beynin depoladığı -geçmiş, şimdi ve gelecek- hafıza kodumuzu oluşturur.

Kodlama Zamanı

Hafızanın nörolojisi hakkında çok az şey biliyoruz. Fakat böyle bir zaman çizgisi süreci ya da hayat tecrübelerinin kronolojik bir dizisi anlamlı olur. Örneğin bir şekilde bir şeyin beş dakika önce mi, beş yıl önce mi olup olmadığını bilmemiz lâzım. Ya da, bu örneğe göre söylersek, geleceğimiz için hayal ettiğimiz bir şeyin henüz gerçekleşmediğini bilmeliyiz. Hepsinden sonra, geçmişi de düşünsek geleceği de düşünsek aynı tarzda duyumsal girdileri (görme, işitme, dokunma) kullanırız.

Görme, işitme ve his, kendi içlerinde zaman kodu içermiyor gibi görünür. Örneğin, bazı durumlarda çok uzak hatıralarımızı sanki dün olmuşlar kadar canlı hatırlarız. Tam tersine, bazen de kısa süre önce olmuş bir şeyi, uzun süre önce olmuş gibi hatırlamakta güçlük çekeriz. Kodlama alt duyu seviyesinde gerçekleşiyor gibi görünür (Bakınız 7. gün)

Bütün bu deneyimleri kronolojik sıraya göre düzenlemek anlamın farklı bir boyutunu gerektirecek gibi görünüyor -zaman  vasıtasıyla bir şeyleri anlamlı kılan nörolojik süreç. Bir  beyin işlemi olarak düşünmenin bu boyutu hakkında çok az şey biliyoruz. Fakat bir zaman çizgisi fikri (kaynağından denize doğru akan bir nehir veya ömür macerasında bir yol gibi) yararlı bir mecaz ortaya çıkarır.

Tam anlamıyla sizin kendinize özgü günlük kimliğiniz kişisel zaman çizginizi yansıtır. Örneğin, bu, geçmişte vermiş olduğunuz tüm kararları ve onlardan bugüne taşıdıklarınızı; saatleri, günleri ve yıllarıyla kişisel tarihinizi kapsar. Bu kişisel zaman “kaydı”, kendimizi daha iyi anlamamıza yardım edecek olan  önemli, kişisel bilgiler sağlar. Aynı zamanda, değişime sebep olabilir. Zamanı farklı bir şekilde kullanmaya karar verebilirsiniz.

Zaman çizgisi görüşüne dayanan belirli teknikler, eski hatıralarınızın nörolojisini değiştirmenizi mümkün kılar. Onları, kelimenin tam anlamıyla şu anda elde etmek istediğiniz sonuçları gerçekleştirmek için kullanabilirsiniz. Onları değiştirmeyi seçebilirsiniz (aynen, 7. günde gördüğünüz gibi, hissetme şeklinizi değiştirmek için alt duyuları değiştirerek hatıralarınızı değiştirdiğiniz gibi).

Uysallaşan  Zaman

Her birimizin kendine özel zaman çizgisi vardır. Örneğin, o saat üzerindeki standart parçalardan oluşmuş olmasına rağmen hepimizin zaman hakkında farklı şeyler düşündüğümüzü göz önünde tutun. Bazı insanlar “dünyanın bütün vakitlerine sahipmiş” gibi göründüğü halde diğerleri “günün yeterli saatine” bile sahip değilmiş gibi görünür.

Ve bunun sizin işinizi veya gerçekten zamanı kullandığınızı yansıtması gerekmez. Bu daha ziyade sizin kişiliğinizi ve düşünme şeklinizi, özellikle de zamanı kodlama tarzınızı yansıtır. “Eğer işinizin yapılmasını istiyorsanız bunu meşgul bir insandan isteyin.” atasözü bunu en iyi şekilde örneklendirir. İçsel olarak zamanı algılama şekliniz onun sizin üzerinizdeki etkisini ve sizin onu nasıl kullandığınızı belirler.

Zaman çizgisi teorisine göre, hepimiz zamanı doğrusal bir şekilde depolarız. Her şey belli bir çizgi içerisinde, bir sıraya göre ve bir olaydan sonra diğeri olacak şekilde gerçekleşir; bir yıl önce olan bir şey bir hafta önce olan bir şeyden öncedir. Fakat orada benzerlikler biter. Bireyler olarak bu zaman ayrılığını farklı şekillerde kodlarız (veya beynimizde depolarız).

Sonra, zamanı zihnimizde nasıl “düzenleriz”? Aynen 6. günde gördüğünüz gibi, insanların kullandıkları yüklemlerden duyumsal tercihlerini nasıl anladıysanız şimdi de insanların günlük  iletişimde kullandığı kelimelerden bazı ipuçlarına ulaşabilirsiniz. “Geriye dönüp baktığında gurur duyacaksın.” veya “Geriye dönüp bakacak ve olayın güzel yanını göreceksin.”

Zaman ve Farklı Kültürler

Bu farklı zaman ifadeleri, farklı kültürel normların zaman hakkındaki konuşma veya düşünmelere uygulandıklarını  öğrenene kadar bize önemsiz gibi göründü.

Anglo-Avrupalı ve Arap Zamanı

“Anglo-Avrupalı Zaman” dediğimiz şey, zamanın doğrusal modelini takip eder; yani bir çizgi üzerinde bir olay diğerini takip eder. Örneğin, bazı insanlar zamanı soldan sağa doğru giden bir şey olarak tarif ederler. Solun uç noktaları uzak geçmişimiz sağın uç noktaları da uzak geleceğimizdir.

Bu doğrusal zaman kavramını kullandığımızda, günlükler,  randevu defterleri özel bir önem kazanır. Saat dörtte toplantınızı bitirmemişseniz, ilerlemelisiniz çünkü diğer bir çizgiye girmişsinizdir ve zaman sizi beklemeyecektir. Hayatınızdaki bütün olayları bu doğrusal sürece oturtabilirsiniz.

Zaman, hareketli bir taşıyıcı bant gibi görülür ve yaptığınız her şey ona  ayak uydurmak zorundadır. Böyle olmazsa, dünya sizi geride bırakacaktır, işiniz yapılmayacaktır ve sonsuza kadar vakit kaybetmiş olacaksınız. Zaman, sonsuza kadar kaynağından okyanusa doğru akan bir nehir gibi görünür.

“Arap Zamanı” olarak adlandırılan şey, diğer yandan, bize farklı bir fikir sunar. Bu sadece Araplar tarafından uygulanmaz aynı zamanda tropikal iklimde ve sıcak ülkelerde yaşayan birçok insan tarafından da uygulanır. Bu tarz zaman çizgileri olan kültürlerde, zaman daha çok şu anda gerçekleşir. Her zaman “an” önemlidir. Bu yüzden herhangi bir zamanda bir görüşme yapabilirsiniz  çünkü zaman ilerlemez. O her zaman burada ve şimdidir. Böyle insanlar “ânı yaşıyor” gibi görünürler.

Bu farklı zaman kavramları, farklı bir kültürden veya farklı bir zaman çizgisi tarzından birisini çileden çıkarabilir.

Anglo-Avrupa’lı birisi bir görüşmenin kararlaştırılan vakitte yapılmamasını bir kabalık olarak ele alır. Diğer yandan Arap zamanına göre çalışan birisi, onu bekleyen kim olursa olsun ve çok uzun bir vakit de almış olsa o anda yanında bulunan misafirle yeterince ilgilenmemeyi büyük saygısızlık olarak görür. Değerler kadar, zaman kavramı da farklıdır.

Bu zaman kavramları, derin kültürel seviyelerdeki milyonlarca insanı etkiler, hayatlarının her boyutunda iz bırakır. Bunun için, eğer zaman şimdiyse, gelecek hakkında hiçbir kavram veya  hiçbir farklı kavram yoktur. Bu belki Anglo -Avrupalı zamana uyan bir kimseyi kaderci ve yarını konusunda öngörüden yoksun gördüğünü açıklayabilir.

Bireysel Farklılıklar

Aynı zamanda bu kültürel şablonları kültürel alt yapıları ne olursa olsun bireylerde de görürüz. Örneğin, birçok batı insanı Arap zamanı özelliği olan aynı kaygısız tutuma sahip gibi görünürler. Bazen bir karı-koca bile zaman konusunda farklı tutumlara sahip olabilir. Birisi fazlasıyla dakik ve aşırı derecede planlı olabilirken diğeri rahat ve kaygısız olabilir. Bu yüzden  kültürel normlarda bile büyük değişiklikler vardır.

Örneğin, güney eyaletleriyle, kuzeydoğu Amerika’nın iflas etmiş şehirleri arasında da farklılıklar vardır. Aynı zamanda birçok ülkede şehirde yaşayan insanlarla kırsal kesimde yaşayan insanlar arasında zamana bakış açıları bakımından farklılıklar görürüz. Sonra bu ortak coğrafi, milli ve kültürel normlar içerisinde birçok bireysel istisnalar görürüz. Bazı durumlarda bir kimse değişik kişilikler sergileyebilir.

Yani, işte farklı hareket edecektir hafta sonlarında ve tatil zamanlarında daha farklı. Veya bir kimsenin yaşına ve deneyimlerine göre zaman konusundaki tutumu değişebilir. Bu daha keskin bir şekilde, ölümcül hastalıktan haberdar olunduğu durumlarda görülür. Her bir durumda zamanı farklı şekillerde kodlama durumuna gideriz. Bu yüzden, ne kültür ne de eğitim tam cevap olamaz. O, kendine has, benzeri olmayan bir nörolojik süreç olarak beyinde gerçekleşir.

Belli Zaman ve Tam Zaman

Daha önce belirttiğimiz gibi kullandığımız sözler ve ifadeler kişisel zaman çizgimiz konusunda veya hatıralarımızı depolama şeklimiz hakkında bize ipuçları verir. Fakat zaman çizgisi mecazını uzaysalolarak da ifade edebiliriz.

Eğer sizden geçmişe sonra da geleceğe işaret etmenizi istemiş olsam nereye işaret ederdiniz? Bu çok” aptalca bir soru gibi görünebilir. Fakat bunun aptalca oluşuna bakmaksızın içgüdüsel olarak işaret etseniz, o size ne anlatabilir?

Bu, genellikle bir çizgi olarak düşündüğümüz zaman fikrini  tersine çevirir. Normal olarak soldan sağa doğru (geçmişten geleceğe) akar veya bazen de sağdan sola. Bu durumda, tüm hatıralarınız, şimdi ve gelecek kadar önünüzde bir yerlerde  uzanır. Yani siz belli bir hayal içerisindeymişsiniz gibi. Böylece geçmişi hatıralarınız gibi “görebilirsiniz” ve  aynı  zamanda geleceği “araştırabilirsiniz”; kullandığımız aynı ifadeyi zaman hakkında da söyleyebiliriz,. Bunu “belli bir zaman” olarak adlandırıyoruz ve bu daha önce tarif etmiş olduğumuz Anglo- Avrupalı zamanı örneklendirir.

Zamanı, “tam zamanında” ifadesini kullanarak da düşleyebiliriz ki bu da daha çok Arap zamanının özelliğidir. Bu durumda, zaman bir parçası “içimizdeyken” önden (gelecek) arkaya (geçmişe) doğru uzanır, “belli bir zaman” zaman çizgisi,  tamamen önünüzde uzanırken, “tam zamanın da” zaman çizgisinin  bir kısmı bakış açınızın gerisinde uzanır.

Şimdi bu önemli farklılıkları biraz daha derinlemesine işleyelim. “Belli bir zaman” insanlarının zaman konusunda duyarlı  olduklarını ve başkalarının bu konudaki duyarsızlığının onları üzdüğünü zaten söylemiştik. Onlar için zaman sürekli ve  kesintiye uğratılamayacak bir yoldur. Açıklanamayan uçurumları olmamalıdır. Hızlı veya yavaş geçebilir fakat “belli bir zaman” insanları sürekliliği dikkate alırlar.

Genellikle böyle bir kişi kendini hatıralarından ayırır böylece aslında kendileri hatıraların içindedir. Onların tüm zaman çizgilerinin hayali bir görüş alanının içerisinde uzandığını hatırlayın.

Geleceği pozitif bir şekilde planlamanın yanında geleceğe bakmak kaygı ve endişe anlamına da gelebilir. Ve geçmiş bize önemli dersler verdiği kadar bu aynı zamanda pişmanlık ve vicdan azabı demek de olabilir. Öyleyse bu ortak kişilik özellikleri, bir kişinin zaman çizgisinden kaynaklanabilir.

Bir kişinin günlük olayları algılama şekli, tüm bunları yansıtır. Örneğin, “belli bir zaman” kişisi zaman harcama konusunda değerler sunma eğiliminde olacaktır (yani, öğüt verme). Bu onlar için para değerindedir. Yani, “vakit nakittir.” Normal olarak, aynı karşılık için daha fazla zaman isteyeceklerdir çünkü zaman zaten kendisi olarak değerlidir.

Ve bir “tam zaman” insanı için, tersine, bir danışma sadece onun getirdiği sonuçlarla değer kazanır. Hemen hemen hiç zaman harcanmamış bile olsa bir şey değişmez.

Tipik bir “tam zaman” insanı dakik olmakla pek ilgilenmeyecektir ve çoğu zaman bir yerlere geç kalacaktır. Onlar “andan lezzet alma” eğilimindedirler. Sadece aniden önlerine çıkan şeylere inanırlar. Gelecek bir sonraki ani olayın önünde, arkasında veya ötesinde uzanır ve bundan dolayı görüş açısının dışındadır.

Bu yüzden onlar ne geleceğe ait planlarla ve geçmişe dönüp bakmakla ilgilenirler ne de geçmiş üzerinde duracaklardır. Eğer iki tipin de özelliklerini kendinizde görüyorsanız bu muhtemelen zamanı hem “belli bir zaman” hem de “tam zaman” şeklinde depolandığınızı gösterir.

Eğer bu farklı zaman kavramlarına ve onların farklı insanları nasıl etkilediğine dikkat etmeye başlarsanız, bu sizin kendinizinkinden farklı zaman çizgisindeki insanlarla diyalog kurmanıza yardım edecektir. Kısa ya da uzun sürede kendi zaman çizelgenizi de değiştirmeyi deneyebilirsiniz.

Örneğin, diyalog  kurmaya çalıştığınız birisiyle eşleştirme yapmak isteyebilirsiniz veya istediğiniz sonuca daha iyi ulaşmak için zamanı algılayış şeklinizi değiştirmeyi düşünebilirsiniz. Her zaman çizgisi bireye en iyi şekilde hizmet eder. Doğrular ve yanlışlar yoktur. Bununla birlikte, zamana karşı tutumunuzu istediğiniz şekilde değiştirme esnekliğine sahip olmanıza yardım edebilir. Her durumda öncelikle zaman çizgisini belirlememiz gerekir.

Zaman Çizgisini Belirleme .Şekli

Aşağıdaki basit soruları sorarak bir kimsenin zaman çizgisini belirleyebilirsiniz:

  1. Bir hafta önce olan bir şeyi hatırlayabilir misiniz?
  2. Bir şey yaptığınız zaman, onun nereden kaynaklanıyor gibi göründüğüne dikkat edebilir misiniz?
  3. ve 2. sorularda yaptığınız şeyi, bir ay öncesi bir yıl öncesi, beş yıl öncesi ve on yıl öncesi için tekrar edin. Aynı metodu tekrar edin fakat gelecekte olacak olan bir şeyi hayal edin. Bunu gelecekte bir ay sonrası, bir yıl sonrası, beş yıl sonrası ve on yıl sonrası için yapın.

5- Bu, geçmişteki hatıralarınız ve  gelecekteki hayallerinizin yerleri bir çizgi veya hatıralarınızın doğrusal bir düzenlenişi gibi  mi görünüyor?

Bir kimsenin kullandığı kelimeler onda karmaşayı veya belirsizliği gösterebilir. Bu yüzden, bir kişinin nereye baktığını, vücut  dilini ve özellikle belli bir yönü  işaret  etmesini veya el kol  hareketleri yapmasını izle.

Bilinçli, mantıklı bir zihin de tamamen sözlü cevaplar vermeyebilir. Fakat bilinçaltı güvenilir fizyolojik göstergeler sunabilir. Negatif cevap durumunda şu yaklaşımı dene: “Eğer bu hatıranın bir yeri varsa o nerede olabilir?”

Aynı zamanda gerçek bir yeri ile ilgili bir hatıranızı kullanmayı da deneyebilirsiniz. Mesela, kişinin daha önce yaşadığı veya orada çalıştığı bir yeri kapsayan bir hatıra olabilir. 11 günde kullanmış olduğunuz mecazlar gibi önerebilirsiniz.

Fakat bir kişiyi hiçbir şekilde zaman çizgisini düzenlemeye yönlendirmeyin. Onlar her zaman, belirlenebilir olsun veya olmasın bazı zaman sistemlerine sahiptirler. Bu yüzden, onu oluşturmamalısınız. Ona saygı göstermelisiniz. Aynen onların zihinsel “gerçeklik haritalarının” herhangi bir parçasına gösterdiğiniz gibi.

Aynı metodu, kendi zaman çizgisinin yerini saptamak için kolaylıkla uygulayabilirsiniz. Mantıktan ziyade sezgilerinize dayanarak düşünebileceğinizi hissettiğiniz rahat bir zamanı seçin. Bilinçaltınızın size söylüyor gibi göründüğü şeye karşı duyarlı olun. Veya bir arkadaşınızdan bu süreç boyunca size eşlik etmesini isteyin.

Zaman Çizgisi Teorisi’yle bu kısacık tanışmadan bile fazlasıyla kârlı çıkacaksınız:

“^> Bu, sizin bilinçli bir şekilde geçmişe veya geleceğe daha fazla veya daha az odaklanmanızı mümkün kılar. Seçeneğiniz olur. Örneğin, genellikle geleceği daha az düşünmek daha az endişe anlamına gelir. Ve geçmişi daha az düşünmek, hiçbir faydası olmayan pişmanlığın veya geçmişe özlemin daha az olması demektir. Bununla birlikte, unutmak istediğiniz bir şey üzerine odaklanmaya ihtiyacınızın olmadığını; yoğunlaşmanız gereken şeyin yeni düşünceler; istediğiniz şeyler olduğunu hatırlayın.

**> Diğer insanların zaman hakkında ne düşündüğünü ve nasıl daha iyi bir diyalog kurduklarını anlayabilirsiniz.

^ Herhangi bir problemi veya konuyu sadece farklı bir zaman bağlamına yerleştirerek onu tekrar tasarlayabilirsiniz (Beş yıl içerisinde ne hissedeceğim? gibi).

^> Kendinizi daha iyi tanıyacaksınız ve duygularınızı ve davranışlarınızı buna göre kontrol edeceksiniz.

Zaman Teorisi hakkında daha fazla bilgiyi Tad James ve Wyatt Woodsmall’in aynı isimdeki kitabından elde edebilirsinizi. Onlar konuyu tüm ayrıntılarıyla inceliyorlar. Sadece teorinin prensiplerini vermekle yetinmiyorlar; onların hedef gerçekleştirme, kişisel değişim ve terapi gibi alanlardaki pek çok uygulamasına da değiniyorlar.


Her problemin bir çözümü vardır.


Bazı araştırmalara göre, bir problemin çözümü olduğuna inandığınız zaman onu bulma konusunda daha şanslı oluyorsunuz. Çoğunlukla ilk veya “görünen” problem derindeki ana problemi belirtmiyor. Gerçek problemi belirlediğiniz zaman genellikle bu, duruma yeni bir ışık tutuyor. Böyle bir durumda genellikle orijinal problem yok oluyor. Bu da, 10. günün sözünü destekliyor: “Başarısızlık yoktur, söz konusu olan geribildirimdir.”

Bununla birlikte, görünen problem sizi er geç hedefinize ulaştıracak olan öğrenmenin bir parçasını oluşturabilir. Yolunuz üzerinde bir engel oluşturabilme ihtimaline rağmen, onu atlatabilir, ortadan kaldırabilir veya üstesinden  gelebilirsiniz.

Ya da yürüyecek farklı bir yol keşfedebilirsiniz. Bu şekilde baktığınız zaman, herhangi bir problem, bir sonraki ve en sonunda nihai hedefinize ulaşmak için kullandığınız bir atlama taşına dönüşür. Birçok başarılı işadamının öne sürdüğü gibi her problem bir fırsat sunar. Bu sadece sizin onu nasıl gördüğünüze bağlıdır.

Günün uygulamaları

Yukarıda verilen ana hatları kullanarak kendi zaman çizginizi belirleyin. “Belli bir zaman” mı yoksa “tam zaman” mı? Sizinle bağlantılı olarak onun nerede olduğunu gösteren bir resim çizin.

Birlikte çalıştığınız veya çok sık görüştüğünüz insanları dinleyin  ve onların zaman konusundaki tutumlarına dikkat edin. Kullandıkları kelimeler kadar, davranışları onların zaman çizgilerini nasıl gösteriyor olabilir?

Bugünün sözünü ezberleyin. Birkaç problemin listesini yapın. Sonra, günün sözünü kabul ederek bir dizi çözüm hayal edin. Hangi yönde olabileceklerini, ipuçlarının kimde olduğunu ve çözümleri kendi kendinize nasıl etkileyebileceğinizi düşünün. Aynı zamanda çözüme kavuşturulmuş problemleri hayal edin, duyularla ilgili tüm kanıtların tadını çıkarın.

Bu alıştırma ve günün sözü, 15. gün tekrar şekillendirme ve 21. gün davranışların değiştirilmesi konularına gelindiği zaman size yardım edecektir. Bu söz sizi pozitif ve ümitli bir ruh haline ulaştıracak ve öğrenmiş olduğunuz teknikler problemlerinizi  tekrar güçlü bir şekilde ele almanızı sağlayacak.

Kaynak21 Günde NLP – Harry Alder


Seninde bize katılmanı isteriz. Sende BU FORMU eksiksiz doldurarak bize katılıp, yazarlar kadromuzda yer alabilirsin.

Kültür, Sanat ve Araştırma Bloku.

Döküntü Net
21 Günde NLP / 13.Gün

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön