Popüler Nostalji

NOSTALJİ KAVRAMI ve ÖZELLİKLERİ

Nostalji kavramı Yunanca yuvaya, vatana dönüş anlamına gelen ‘nostos’ ve acı çekmek anlamına gelen ‘algos’ kelimelerinin birleşiminden oluşmuştur. Nostalji; kişilerin geçmişlerinde yaşadıkları yerler, eşyalar ve ilişkide bulundukları kişiler ile olarak biriktirdikleri duygusal tepkilerdir (Eser, 2007:116).

Esen ve Kayador’un Püsküllüoğlu’ndan (2004:979) aktardıklarına gore nostalji, ‘geçmişteki yaşama duyulan aşırı sevgi ve özlemdir’ (Esen ve Kayador, 2009:157). Nostalji, kişilerin yaşamlarında iki şekilde ortaya çıkmaktadır. Bunlardan birincisi, kişisel (gerçek) nostalji diğeri ise toplumsal (canlandırılmış) nostaljidir.

Kişisel nostalji, kişinin kendi deneyimlediklerini yansıtmakta ve onun beğeni ve tercihleriyle örtüşmektedir. Toplumsal nostalji ise kişisel yaşanmışlıklara dayanmayan ve Jung’ın arketipler olarak tanımladığı ilk atalardan ya da Rapaille’in alt kültürler olarak tanımladığı tarihten gelen tortulardan oluşmaktadır (Rapaille,2010:32; Jung, 2007:78;Demir, 2008:31).

Hangi kaynaktan gelirse gelsin her iki nostalji türü de kişinin kimliğini oluşturmasında, ekonomik, kültürel ve toplumsal ilişkilerinin belirlenmesinde etkili olmaktadır. Değişimin yarattığı kaos ortamı, kişilerin bilgi ve becerilerini aşındırarak, kimlik kayıplarına yol açmaktadır.

Sennett’e göre kişiler, dış dünyadaki değişimleri iki farklı şekilde hissetmektedirler. İlkinde bir şeyler değişmektedir ama bu değişim geçmişle bir süreklilik gösterdiği için, kişileri fazla tedirgin etmemektedir. İkincisinde ise yaşantılar geri dönülmez bir biçimde değişerek, yabancılaşmaya yol açmaktadır (Sennett, 2010:49).

Yabancılaşma; kişilerde çok iyi bildikleri ortamlara, eşyalara ve anılara sarılma ihtiyacını ortaya çıkarmakta ve nostalji duygusunu harekete geçirmektedir. Yaşanmışlıklar; kişinin kendisini anlamlandırmasında ve diğerleriyle ortak değerler oluşturmasında kilit bir role sahiptir (Sennett, 2010:45).

Bu kilit rol nostaljinin üretimden tüketime, sanattan edebiyata, pazarlamadan reklama değin her alanda gündeme gelmesini sağlamaktadır. Tüketim toplumunun her şeyi metalaştırma işlevi, nostalji olgusunu kişisel duygulanımın ötesine taşıyarak onu ete kemiğe bürümüş ve pazara açmıştır. Tüketim olgusu, tüketiciler tarafından ürünlere bir anlam yükleme işlevidir.

Tüketiciler, ürünlerin kendi ihtiyaçlarını karşılama özelliğine göre, onlara çeşitli anlamlar atfederler. Bu anlamlardan bir tanesi de hazcı (hedonistik) anlamdır. İnsanları bugünden alıp, geçmişi hatırlatan eşyalara ve mekanlara götüren nostaljik ürünler, haz değeri içermektedir (İslamoğlu ve Altunışık, 2010:77-78).

Knapp’a göre, nostalji sadece tüketiciler için değil, işletmeler için de besleyici olup, onlara ihtiyaç duydukları efsanevi öyküler ve köklü bir miras sunmaktadır (Knapp, 2003:105).

Popüler Kültür- Kitle Kültürü – Halk Kültürü – Seçkin Kültürü

Kültürel alanı sınıflamada kullanılan kriterler önem taşır. Đdeoloji ve egemenlik ilişkileri bağlamında kültür dünyasına baktığımızda, sınırları çok net olmamakla birlikte yine de bir sınıflama yapmak mümkündür. Bu kategoriler, özellikle modern dünyanın karmaşık ilişkileri dikkate alındığında tek bir kültürel sistem içinde düşünülemezler.

Örneğin; popüler kültürden bahsettiğimizde, kitle iletişim araçları aracılığıyla dünyanın pek çok yerinde yayılmış ürünlerden, bunların halk içindeki anlamlarından söz ediyoruz demektir. Süpermen, Mickey Mouse, M.Jackson v.s. Bunlar aynı zamanda ulusal sınırları tanımaksızın fikir, imaj, hikaye olarak her yere ulaşan, her ülkeyi dolaşan karakterlerdir.

Seçkin kültürü, toplumun elitlerini diğerlerinden ayırt etmeye yarayan kültürel örüntülerdir. Bu kültür daha ziyade akademilerde, eğitimli insanlar tarafından oluşturulur. Seçkin kültürün bulunduğu eksenin diğer ucunda halk kültürü bulunur.

Halk kültürü, spesifik topluluklar tarafından yaratılan, göreceli olarak izole olmuş, teknolojik olmayan toplumların ürünüdür. Popüler kültür ise, geniş kitleler arasında yaygın olan, kültürel kalıplardır. Popüler kültür kavramsal düzeyde, “yaygın olan, geniş kabul örmüş, halka ait bulunan”20 anlamlarına gelir. Halk kültürü ifadesi, folklora ilişkin kültürel pratikleri içerir.

Halkın kendiliğinden, doğa ve toplumsal çevresi ile kurduğu ilişkilerin bir uzantısı olarak ürettiği, yaşattığı, katıldığı bu kültürel uygulamalar, hayatın yaşanma biçimine ilişkin ortak tecrübelere dayanır. Ancak popüler kültürün halk kültüründen önemli farkları vardır.

Popüler kültür üretiminin ardında profesyonel çalışmalar vardır ve güçlü bir ekonomiye karşılık gelir. Halk kültüründe pratikleri düzenleyen, onları yeniden üreten ve nihayet bütün bunları ekonomik kazançlar adına yapan profesyoneller bulunmaz.21 Burada önemli olan halk kültürüne dair pratiklerin gerçek hayatla sıkı bağlara sahip olmalarıdır.

Kitle İletişim Araçlarında Retro ve Nostalji Rüzgarı:

Televizyon dizilerinin temalarına baktığımızda, genellikle eski dönem dizileri olduğunu görüyoruz. “Hatırla Sevgili”, “80’ler”, “Karadayı”, “Öyle Bir Geçer Zaman Ki” diziler, günümüz post-modern toplumunda revaç görmüş, izlenme rekorları kıran dönem dizilerindendir.

Bu dizilerin izlenme rekorları kırmasındaki en önemli sebep ise, hedef kitle üzerinde yarattığı geçmiş özlemidir. Seyirci bu dizileri izlerken, geçmişe duyduğu özlemi, çocukluk yıllarını, gençlik yıllarını, üniversitede dönemlerini, aşklarını, hasretlerini, belki parasızlıklarını, sağlıklarını v.b. anılarını hatırlıyorlar.

Dolayısıyla da, nostaljiye, eskiye hep özlem hissediyorlar ve bu özlemi de yüzlerinde kocaman bir tebessümle karşılıyorlar. Bu bağlamda, yaşanılan bu nostaljik duygular, tüketicide geçmişe duyulan özlemi ve isteği gösteriyor.

            Tüm bunlarla beraber, müzik sektöründe de Retro müzik anlayışı söz konusudur. Müzik; kişinin duygularını, düşüncelerini, hissiyatlarını konuşarak anlatamadığı, ifade edemediği, yüzüne söyleyemediği durumlarda şarkıyla ifade edebilmek için ortaya çıkmış ve üzerine sözler inşa edilmiş bir sanat dalıdır. 

            Müzik piyasasında ise, bir çok radyo kanalının aynı isim altında birçok müzik türüne verdiği önem dikkatimizi çekiyor. Örneğin, Power Grup’a ait, “Power” başlığı altında birçok radyo frekansı var. Bunları şu şekilde sıralayabiliriz:

Power Lounge: Salon müzikleri çalan parçalardan oluşmaktadır.

Power Turk : Türkçe pop şarkılardan oluşan radyo frekansıdır.

Power FM : Yabancı parçaların çaldığı radyo frekansıdır.

Power Love: Bu frekansta ise Türkçe ve yapancı aşk parçaları çalan müzik yayını yapılmaktadır.

            Müzikte nostaljileşme; “Post modern tüketici duygusallık, tutku ve sosyal bir bağ arayışıyla ‘eski güzel günleri tekrar yaşatacak’ tüketim deneyimlerini değerlendirmek isteyecektir.

(Demir, Pazarlamanın Nostaljik Oyunu: Retro Markalama)” duygusunu yaşatmak için; hislerin yoğun olduğu dönemde yazılmış ve dinlenmiş olan şarkıların ya da müziklerin günümüze gelindiğinde tekrar dinlendiği zaman, eskiye götüren (şarkıların yazıldığı döneme götüren),

O zamanki duygularımızı, yaşantılarımızı, hisselerimizi hatırlatan bir dönemi anlatmaktadır. O dönemi kalıcılaştıran bir evredir. Yani hafızamızda yer etmesi, “o anı” tekrardan yaşatması, bize bu duyguyu uyandıran parçanın veya şarkının “markalaşmış” olduğunu göstermektedir.

            Power Grup’un ve buna benzer diğer radyo gruplarının yapmak istediği bu duyguları yeni nesile öğretmek ve eski nesile de nostalji yaptırarak, post-modern dönemde tekrardan bu duyguları yaşatmak istemesidir.

            Post-modern dönemde, şarkıların eski yani ilk hallerini kaybetmeden, günümüz melodilerini ve ses sistemlerini kullanarak tekrar uyarlanması, o şarkının veya şarkıların günümüzde hala dinlendiğini ve talep edildiğini göstermektedir.

Şarkı üzerine yapılmış olan revizyonlar dahilinde, şarkının eski etkisini hala göstermesi ise; o şarkısının halk arasında bir “marka” etkisi gösterdiğinin, şarkının bir “marka” olduğunun en iyi ifade ediliş hali olmaktadır.

            Günümüzde birçok sanatçı ve şarkıcı bu revizyona ve bu modaya ayak uydurmaktadır. Işın Karaca’nın geçen senelerde çıkarmış olduğu arabesk albümü;

İbrahim Tatlıses – Orhan Gencebay – Selami Şahin gibi birçok sanatçının bundan seneler önce çıkarmış oldukları albümlerin ve o albümlerde yer alan, halk üzerinde etkisini göstermiş olan şarkıları derleyip, kendi albümüne günümüz ses efektlerini kullanarak seslendirmesi, post-modern dönemdeki müzik anlayışının nostaljiye hala değer verdiğinin ve nostalji döneminde yaşamanın verdiği mutluluğun göstergesi olmaktadır.

            Keza, 2012 yılında piyasaya çıkan “Orhan Gencebay ile Bir Ömür” albümünde, buna benzer bir durum söz konusu olmuştur. Orhan Gencebay’ın eski albümlerinde kullanılan ve milyonların hafızalarında hala yer alan Orhan Gencebay şarkıları, günümüz “pop şarkıcıları” tarafından seslendirilerek, yeni neslinde fantezi-arabesk ve nostaljiye olan özlemin etkisi altına girdiğinin kanıtı olmaktadır.

            Daha birçok genç şarkıcının da albümlerinde eski şarkılara yer vermesi, retro müzik ve retro müzik kültürünün ne kadar değer kazandığının göstergesi olmuştur.

Tartışma ve Sonuç

Aydınlanma döneminde yapılan projeler, modern dönemin bitip, yeni bir dönemin açıldığı ve bunun da adının post-modern dönem olduğunu göstermektedir. Teknolojinin, bilimin ve sanatın da değişime ve gelişime uğraması, bireyin hem bu dönemde yaşama hem de geçmişe özlem duyma böylelikle nostaljiyi yaşama duygusunu da beraberinde getirmiştir

Nostalji Eğilimi Testine İlişkin Faktör Analizi Sonuçları

Nostaljik içerikli reklamların tüketici satın alma davranışını etkileme düzeyi ile ilgili yedi ifade faktör analizine tabi tutulduğunda, yedi ifadenin iki faktör altında toplandığı ve toplam varyansın %70,357’sini açıkladığı görülmektedir.

Güvenirlik analizine tabi tutulan iki faktörün güvenirliklerinin oldukça yüksek olup, elde edilen faktörler duyguları tetikleme (faktör 1) ve tüketime yöneltme (faktör 2), olarak isimlendirilmiştir

Özetle; İnsanlar nostaljiden bir popülerite yarattı ve tüketimine bu tekniğini de kattı. Retro, Vintage, Nostalji… Sanırım artık geçmiş, geçmiş değil. Daha önceki dönemlerde de olduğu gibi sadece tüketiyoruz, malzememiz bol.

Kaynak:

1)Nostalji Markalaşmasında Post-modern Pazarlama Örneği: Retro Müzik – Arş. Gör. Belis Gülay
2) Nostaljiye Genç Bakış: Nostalji İçerikli Reklamların Postmodern Bireyler Üzerindeki Etkisi ( Business And Economics Research Journal Volume 7 Number 3 2016 Pp. 137-154 Issn: 1309-2448 Doı Number: 10.20409/berj.2016321813 )

3) Değerlere Hitap Eden Pazarlamanın Nostalji Boyutu ( Organizasyon Ve Yönetim Bilimleri Dergisi Cilt 3, Sayı 2, 2011 Issn: 1309 -8039 (online) )
4) Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Radyo Televizton Ve Sinema Anabilim Dalı Ayşe Bilginer Tüketim Kültürü, Medya Ve Meta Estetik Yüksek Lisans Tezi Tez Yöneticisi Y.doç.dr. Naci İspir


Seninde bize katılmanı isteriz. Sende BU FORMU eksiksiz doldurarak bize katılıp, yazarlar kadromuzda yer alabilirsin.

Kültür, Sanat ve Araştırma Bloku.

Döküntü Net

Popüler Nostalji

Popüler Nostalji” için bir görüş

  1. Geri bildirim: Araştırmalar |

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön